घटक ४ : जलगुणवत्ता
प्रकरण १ : जलशुद्धीकरण आणि सांडपाणी व्यवस्थापन
२) जलशुद्धीकरण प्रत्यक्ष कसे होते व त्यातील घटक कसे कार्य करतात याचा अभ्यास करणे.
* कार्य :
१) आज प्रदूषणाची वाढती पातळी आणि पाण्यामुळे होणाऱ्या रोगांचा प्रसार यामुळे पाण्याचे शुद्धीकरण ही प्रत्येक घराची गरज आहे.
२) वॉटर प्युरिफायर आपणांस सुरक्षित आणि जंतूमुक्त पेयजल देते.
३) पाणी शुद्ध करण्याचे बरेच मार्ग आहेत.
४) आजचे सर्वात प्रगत आणि व्यापकपणे वापरले जाणारे तंत्रज्ञान म्हणजेच "रिव्हर्स ऑसमॉसिस" (Reverse Osmosis - RO) होय.
५) रिव्हर्स ऑसमॉसिस फिल्ट्रेशन सिस्टम उघड्या डोळ्यांना दिसत नसलेली सूक्ष्म अशुद्धता दूर करण्यासाठी एका विशेष बारीक पडद्याद्वारे (Semi-permeable Membrane) प्रक्रिया करून पाणी पिण्यायोग्य करते.
* खर्च :
या आधुनिक प्युरिफायरची किंमत बाजारात जवळजवळ आठ ते नऊ हजारांच्या पुढे (रु. ८००० ते १५,०००) असते.
* फायदे :
१) हे फिल्टर शिसे, पारा, आर्सेनिक, क्लोरीन व फ्लोराईड यासारख्या घातक रासायनिक घटकांचे फिल्ट्रेशन करते.
२) शुद्धीकरणामुळे पाण्याची चव सुधारते व दुर्गंधी नाहीशी होते.
३) वॉटर प्युरिफिकेशनमुळे पचनक्रिया व आरोग्य उत्तम राहते.
४) एक व्यक्ती दिवसभरात साधारणतः २ लीटर पाणी पिते. या उपकरणाची सुरक्षाशक्ती प्रतितास १० ते १५ लिटर व एकूण शेकडो लिटर पाण्यापर्यंत कार्यक्षम असते.
पिण्याच्या पाण्याची शुद्धता तपासणे, विविध घरगुती व औद्योगिक जलशुद्धीकरण पद्धती आणि सांडपाण्यावर प्रक्रिया करून त्याचा पुनर्वापर करणे याविषयी हे प्रकरण मार्गदर्शन करते. यामध्ये आर.ओ. (RO) यंत्रणा आणि सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP) चा सविस्तर समावेश आहे.
उच्च दाबाच्या साहाय्याने पाणी अतिसूक्ष्म छिद्रे असणाऱ्या सेमी-पर्मीएबल पडद्यामधून (RO Membrane) ढकलले जाते, ज्यामुळे विरघळलेले जड क्षार व अशुद्धता वेगळी होते.
पाण्यातील कॉलरा, टायफॉईड, कावीळ यांसारख्या आजारांना कारणीभूत ठरणारे घातक जिवाणू व सूक्ष्मजीव नष्ट करण्यासाठी क्लोरिनेशन केले जाते.
बागांना पाणी देणे, रस्ते धुणे, बांधकामे, वाहने धुणे आणि औष्णिक वीज केंद्रांमध्ये कूलिंगसाठी सांडपाण्याचा पुनर्वापर करता येतो.