घटक ३ : जलव्यवस्थापन
प्रकरण २ : जलसिंचन
उपक्रमाचे नाव :
परिसरातील शेतीला भेट देऊन कोणत्याही दोन जलसिंचन पद्धतींचा अभ्यास करणे.
उपक्रमाचा उद्देश/महत्त्व :
उत्तर : पावसाच्या पाण्याव्यतिरिक्त पिकांना आवश्यकतेनुसार जे अतिरिक्त पाणी दिले जाते ज्या प्रक्रियेस 'जलसिंचन' असे म्हणतात.
१) जमिनीच्या पृष्ठभागावरून पाणी देणे.
२) जमिनीच्या वर काही उंचीवरून पाणी फवारणे. या आधुनिक पद्धतींचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे व पाण्याचा अपव्यय टाळणे.
१) जमिनीच्या पृष्ठभागावरून पाणी देणे.
२) जमिनीच्या वर काही उंचीवरून पाणी फवारणे. या आधुनिक पद्धतींचा प्रत्यक्ष अभ्यास करणे व पाण्याचा अपव्यय टाळणे.
उपक्रमासाठी नियोजित कालावधी :
उत्तर : १० दिवस.
साहित्य व उपकरणे :
उत्तर : १) पेन
२) पेन्सिल
३) नोंदवही
४) लॅपटॉप
५) पुस्तक
६) संदर्भ ग्रंथ इत्यादी.
२) पेन्सिल
३) नोंदवही
४) लॅपटॉप
५) पुस्तक
६) संदर्भ ग्रंथ इत्यादी.
उपक्रमाची कार्यपद्धती : कोणत्याही दोन जलसिंचन पद्धतींचा शेतीसाठी केलेला वापर, झालेले फायदे यांची ठिकाण, क्षेत्र, पीकप्रकार, खर्च व उत्पादन इत्यादी संदर्भात सविस्तर माहिती :
१. तुषार सिंचन :
तुषार सिंचन पद्धत ही ॲल्युमिनियम किंवा पी.व्ही.सी पाइपला जोडलेल्या बारीक छिद्र असलेल्या तोटीद्वारे पाण्याच्या दाबाचा वापर करून पाणी पावसाप्रमाणे पिकांवर सर्व ठिकाणी सारखे फवारले जाण्याची पद्धत आहे.
वापर :-
१) शेतांना पाणी देणे (उदा. भुईमूग, गहू, हरभरा).
२) फुलबागांना व भाजीपाल्याला पाणी देणे.
१) शेतांना पाणी देणे (उदा. भुईमूग, गहू, हरभरा).
२) फुलबागांना व भाजीपाल्याला पाणी देणे.
फायदे :-
१) पाण्याचा अपव्यय अथवा नाश होत नाही.
२) ही पद्धत जवळपास सर्व पिकांच्या सिंचनासाठी वापरली जाऊ शकते.
३) पाणी सर्वत्र समान प्रमाणात देता येते.
४) जमिनीची धूप होत नाही.
१) पाण्याचा अपव्यय अथवा नाश होत नाही.
२) ही पद्धत जवळपास सर्व पिकांच्या सिंचनासाठी वापरली जाऊ शकते.
३) पाणी सर्वत्र समान प्रमाणात देता येते.
४) जमिनीची धूप होत नाही.
खर्च :- देखभाल व दुरुस्ती खर्च रु. १००० पेक्षा कमी येतो.